HỌC CÙNG CON, MÔN HỌC XÃ HỘI, PHỤ HUYNH BẢO NHAU, SỐNG TỐT - HỌC VUI, TIẾNG VIỆT

Từ trái nghĩa trong ca dao

By


Giúp Con Học, 11-12-2011 – Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta hay sử dụng cặp từ trái nghĩa để so sánh các sự việc. Trong bài “Cái hay của Từ trái nghĩa trong ca dao, thành ngữ, tục ngữ và thơ ca” của nhà giáo Nguyễn Thanh Hồng (thành phố Hạ Long) đăng trong tạp chí Toán tuổi thơ 1 tháng 11/ 2011, cho ta thấy cách sử dụng khác của từ trái nghĩa.

Trong chương trình sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 5 có hai tiết học về “Từ trái nghĩa”. Qua tìm hiểu, các em đã biết: từ trái nghĩa là những từ có ý nghĩa đối lập nhau. Ví dụ: vui – buồn.
– “Vui”: tâm trạng tích cực, thích thú của người đang gặp việc mình thích hoặc điều gì đó được toại nguyện.
– “Buồn”: tâm trạng tiêu cực, không thích thú của người đang gặp đau thương hoặc việc không ưng ý.

Vậy: vui – buồn là cặp từ trái nghĩa chỉ hai tâm trạng trái ngược nhau.

Đúng như nội dung ghi nhớ trong sách giáo khoa Tiếng Việt 5 tập 1:
– Từ trái nghĩa là những từ có nghĩa trái ngược nhau.
– Việc đặt các từ trái nghĩa bên cạnh nhau có tác dụng làm nổi bật những sự vật, sự việc, hoạt động, trạng thái… đối lập nhau.

Thực tế, khi làm bài tập vận dụng, các em chỉ chú ý tìm các cặp từ trái nghĩa có trong các câu ca dao, thành ngữ, tục ngữ và thơ… Việc hiểu được cái hay của các cặp từ trái nghĩa được đặt trong các câu đó còn hạn chế. Với bài viết này, hy vọng các em sẽ hiểu kỹ hơn về nghĩa gốc cũng như nghĩa chuyển trong các cặp từ trái nghĩa được sử dụng trong ca dao, thành ngữ, tục ngữ…

Ví dụ:
– Gạn đục, khơi trong: cặp từ trái nghĩa là tính từ “đục-trong”, ý nghĩa của câu thành ngữ là lược bỏ những điểm xấu, hạn chế, chưa tích cực, chắt lọc điểm tốt, tích cực tiến bộ trong phẩm chất của con người.
– Anh em như thể chân tay
Rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần.

Cặp từ “rách – lành”, “dở – hay”; ý nghĩa của câu ca dao khuyên anh em ruột thịt chúng ta biết đùm bọc yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc sống.

Trong bài thơ “Đất quê ta mênh mông” của nhà thơ Dương Hương Ly có câu:
Nơi hầm tối là nơi sáng nhất
Nơi con nhìn ra sức mạnh Việt Nam.

Từ trái nghĩa “sáng-tối”; chúng ta hiểu rằng “tối” của “nơi hầm tối” được tả thực về căn hầm bí mật che giấu cán bộ, bộ đội hoạt động cách mạng. “Sáng” trong “nơi sáng nhất” lại nói về tâm hồn khí phách của con người Việt Nam.

Vậy khi sử dụng từ trái nghĩa trong các bài học và trong cuộc sống, chúng ta cần khám phá ý nghĩa của chúng; không chỉ từ “nghĩa gốc” của từ mà cả “nghĩa chuyển” đặt trong những hoàn cảnh, tình huống cụ thể…

Thực tế, những cặp từ hình thức bề ngoài có vẻ đối lập nhưng không nằm trong quan hệ trái ngược nhau về nghĩa thì không phải là hiện tượng trái nghĩa mà các em hay nhầm lẫn. Chẳng hạn, trong câu: Bạn ấy xinh nhưng lười, thì “xinh-lười” có vẻ đối nghịch nhau, nhưng chúng không phải là hiện tượng trái nghĩa, vì không nằm trong quan hệ nghĩa. Vậy sửa lại như thế nào nhỉ?

Các em hãy tìm thêm các ví dụ khác để hiểu được sự phong phú của từ trái nghĩa trong ca dao, tục ngữ, thành ngữ và cả trong cuộc sống để bổ sung thêm kiến thức về từ trái nghĩa, sử dụng chúng cho phù hợp trong giao tiếp. Hi vọng các em sẽ có nhiều khám phá mới về ý nghĩa của từ trái nghĩa để làm giàu thêm vốn từ tiếng Việt cho bản thân.

(Tổng lượt đọc: 4,442; Đọc trong ngày: 1)

Leave a Reply

%d bloggers like this: